Олмалиқ тарихи

Олмалиқ тарихи


ОЛМАЛИҚ: ЎТМИШ ВА БУГУН

Олмалиқ шаҳрининг ташкил топганига 66 йил бўлди. Не бахтки, бугун бу шаҳарни билмаган, у ҳақда эшитмаган инсоннинг ўзи йўқ юртимизда. Зеро, Олмалиқ деганда, ҳар қандай кишининг кўз ўнгидан азим тоғлар бағридаги навқирон ва замонавий ҳар томонлама салоҳиятли бўлган саноат шаҳри гавдаланади.

Тарих

Техника фанлари доктори, академик, Абдурашид Ҳасановнинг “Кўҳна ва навқирон Олмалиқ” китоби шаҳримиз тарихи ҳақидаги энг ишончли манба ҳисобланади. Ушбу китобда ёзилишича, Олмалиқнинг асл ўрни кўҳна Имлоқ вилоятининг пойтахти бўлмиш Тункент ва Тўқкент бўлиб, у Қалмоққир чўққиси ёнидаги Қорамозор қишлоғи ўрнида мавжуд бўлган. Илмий адабиётларда XIII асрдан Олмалиқ номи жуда кўп маротаба қайд этилган. 1951 йили Тошкент вилояти ижроия қўмитасининг №19/855-сонли қарорига асосан 1951 йил 10 июлда Олмалиқ посёлкаси (қўрғони)га вилоят таркибидаги шаҳар мақоми берилди. Майдони 10,767 километрга тенг, дастлабки даврларда турар жой майдони 800 минг метр квадратни, аҳолиси 8700 кишини ташкил этган. Олмалиқ Тошкентдан 60 километр жанубий-шарқда, денгиз сатҳидан 600-650 метр баландликда жойлашган. Шимолий-шарқда Қураматоғ тизмалари, шимол ва жанубий- шарқда Чотқол тоғлари, Оҳангарон дарёсининг сўл ирмоғида қад ростлаган.

Олмалиқсой билан Қорақиясой, Накпайсой эса Совуқбулоқсой билан қўшилиб, ирмоқлари шаҳардан ўтиб 230 километр узунликда жўшиб оқаётган Оҳангарон дарёсининг шаҳар ўртасидан оқиб ўтадиган сўл ирмоғига қўшилади. Тупроғи қумли, тўқ бўз тупроқ. Шаҳарнинг пастки қисми (янги шаҳар) асосан кўҳна Оҳангарон дарёси ўрнида қум, шағал устига жойлашган. Ер усти суви заҳираси бой бўлиб, ўртача динамик сув заҳираси 146 километр квадратни ташкил этади.

Аҳолиси асосан, ўзбек, тожик, татар, корейс, қирғиз, рус ва украин ҳамда бошқа миллатлардан иборат. Аҳолисининг ўртача зичлиги бир квадрат километрга 10643 кишига тўғри келади.

Яна шуниси ҳам маълумки, Олмалиқ Қураматоғ тизмаси бағрида жойлашган бўлиб, бу тоғларда Менделеев даврий жадвалидаги кимёвий элементларнинг 50дан ортиқ тури мавжуд. Шулардан мис, молибден, рух, қўрғошин, олтин, кумуш, олтингургут, кадмий, индий, селен, теллур, рений бирикма ҳолида олинмоқда. Маъданга бой хомашё 30 км.кв майдонга эга. Иккита катта ва 10га яқин кичик конлар мавжуд.

Бугунги Олмалиқ

Таъкидлаш керакки, юртимизда ҳар бир вилоят, шаҳар, туман ва қишлоқнинг ўзига хос ўрни бор. Жумладан, Олмалиқ шаҳрининг мамлакатимиз тараққиётида салмоқли ўринга эга эканлиги нафақат юртимиз, балки бутун дунёга маълум. Бу ҳар биримизни қувонтиради, албатта. Биргина, саноат ишлаб чиқариш соҳасини оладиган бўлсак, Олмалиқ бу борада жаҳон бозоридан ишончли жой олган. Хусусан, мамлакатимиз саноатининг локомотивлари бўлган Олмалиқ кон-металлургия комбинати ҳамда “Амафос-Максам” акционерлик жамиятида ишлаб чиқарилаётган маҳсулотлар экспортбоплиги ва рақобатбардошлилиги билан яққол ажралиб туради.

Бугунги кунда шаҳримиз инфратузилмаси бутунлай ўзгариб, замонавий қиёфага кириб бораётгани, мунтазам равишда бунёдкорлик ишларининг амалга оширилаётгани ҳар бир ҳамшаҳримизга ғурур ва ифтихор туйғусини бахш этади.

Статистика бу ҳақда...

Статистик маълумотларга қараганда, бугунги кунда шаҳримизда 130 мингга яқин аҳоли истиқомат қилади. Шулардан 61526 нафари эркаклар,  66894 нафари эса аёллардир. Шаҳримиз аҳолисига оилавий поликлиника ва шифохоналарда 244 нафар шифокор тиббий хизмат кўрсатиб келмоқда.

Шаҳар ҳокимининг биринчи ўринбосари Н.Қуддусов маълумотларига кўра, шаҳарни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш дастурига асосан бир қатор ишлар бажарилмоқда. Хусусан, 2017 йилда дастурга 50та лойиҳа киритилган. Уларнинг умумий қиймати 323 млрд. 669 млн. сўм бўлиб, шундан ўз маблағлари 146 млрд. 543 млн. сўм, банк  кредитлари 73 млрд. 156 млн. сўмни ҳамда хорижий инвестициялар 28 млн.100 минг долларни ташкил қилади. Энг муҳими, жами лойиҳалар ишга туширилиши натижасида 634та янги иш ўринлари яратилиши режалаштирилган.

Бундан ташқари, дастурга саноат йўналиши бўйича 26та лойиҳа киритилган. Лойиҳаларнинг умумий қиймати 302 млрд. 738 млн. сўм бўлиб, шундан ўз маблағлари 136 млрд. 918 млн. сўмни, банк кредитлари 61 млрд. 850 млн. сўмни ҳамда хорижий инвестициялар 28 млн. 100 минг долларни ташкил этади. Жами лойиҳалар ишга туширилиши натижасида 433та янги иш ўрни яратилиши режалаштирилган. Шу йилнинг июнь ҳолатига 8та 7 млрд. 236 млн. сўмлик инвестиция киритилган лойиҳалар амалга оширилди.  Натижада ишга туширилган корхоналарда 97та янги иш ўринлари яратилди.

Юртимизнинг барча ҳудудларида бўлгани каби шаҳримизда ҳам маҳаллийлаштириш дастури доирасида салмоқли ишлар амалга ошириляпти.  “Олмалиқ КМК” АЖ, “Аммафос-Максам” АЖ, “САРБОН ПОЛИМЕР” МЧЖ, “БИОПРОДУКТ Фармацевтикалс” каби корхоналар маҳаллийлаштириш дастурига киритилган. Ушбу корхоналарда жорий йилнинг январ, май ойларида жами 3 млрд. 4476 млн. сўмлик бутловчи қисмлар ишлаб чиқарилди. “Биопродукт фармацевтика” МЧЖда дастурга асосан 5,6 млн. долларлик узум данагидан шифобахш косметик мойи ишлаб чиқарилиши режалаштрилган. Бу маҳсулотлар хорижий давлатларга экспорт қилиниши кўзланиб, яқин кунларда ушбу корхона ишга туширилади.

Шунингдек, мазкур дастурга киритилган “Олмалиқ метал груп индустриус” МЧЖнинг сунъий рангли тошлар ишлаб чиқариш лойиҳаси ишга туширилиши режалаштирилган. Бу корхонада юртимиз мустақиллиги байрами арафасида 75та янги иш ўрни яратилади.

Яна бир муҳим янгилик. Қорақолпоғистон Республикасида етиштириладиган қизилмия ўсимлигидан косметик маҳсулот ишлаб чиқарилиши йўлга қўйилади. Айни пайтда ушбу корхонанинг қурилиш ишлари давом эттирилмоқда. Энг асосийси, бу ерда ишлаб чиқариладиган маҳсулотлар хорижга экспорт қилиниши кўзланган.

Кўриб турибмизки, шаҳримизнинг ўтган йиллар давомида қўлга киритган ютуқлари билан ҳар қанча фахрлансак арзийди. Бинобарин, давлатимиз томонидан олиб борилаётган оқилона сиёсат туфайли, шунингдек, шаҳримиз аҳолисининг астойдил меҳнати, саъй-ҳаркати ва ташаббускорлиги эвазига ана шундай марраларга эришилмоқда.

Бу эса Олмалиқ аҳлига келгусида янада улкан ютуқларни қўлга киритиш учун катта куч-ғайрат бахш этади, десак, янглишмаймиз.

Лобар Жалилова.