Рамазоннинг иккинчи куни қишлоқдошимиз Мушарраф бувининг вафот этгани хабарини етказишди. Жанозага бордик. Мушарраф бувининг ўғиллари ҳовли-жойни жуда ҳашаматли қилиб юборишган экан. Азадор хонадоннинг эгалари кўнгил сўраб келувчиларни шунақа кутиб олишяптики, тўғриси, тўйгами, азагами кириб борганимизни билмай, эсанкираб қолдик. Дид билан безатилган, чамаси, 200-300 кишига мўлжалланган «буюртма» стол-стуллар. Дастурхонлар ўрнида адрас матолар тўшалган. Турли хил мева-чева, қанд-қурс, яхна ичимлигу, иштаҳабоп салатлар, ширин пишириқлар билан лиқ тўла. Кўпчилик рўзадор. Улар учун бу жудаям эриш манзара эди.
—Тоға, нималар деяпсиз, битта қўчқор нимага етади, иккита сўямиз. Ҳарқалай, маҳалла-кўй олдида обрўйимиз бор. Ҳали тобутни чиқаргач, казо-казолар келишади.
— Сен тўй қилмаяпсан, жиян, ортиқча даҳмазанинг кераги йўқ!… Шу саховатингни опамнинг тиригида кўрсат эди,- дейди жазавага тушган кўйи тоға.
Гапга маҳалла раиси аралашди:
— Тоғанг тўғри айтяпти. Ҳозир бундай даҳмазаларга чек қўйилган. Йўқса, жавобгарликкача тортиласан!-деди.
— Э-э, қонуншунослигингизни қўйсангиз-чи! Сизни онамни жанозасига амаким, деб чақирдим, маҳалла раислигингизни идорангизда қиласиз!—қўполлашди ўғил.
Тоға, жиян, амакиваччалар бир-бирига ўдағайлаган, ўшқирган. Жанозага келган одамлар ҳангу-манг.
Тоға униқиб йиғлади. Амаки титради. Лекин, салобатли ўғилларнинг эса кўзларида бир томчи ёш йўқ.
Катта ўғил укасидан асабий ҳолатда сўраяпти:
- Мурдашўй (ўлик ювувчи) ишини қилиб бўлди. Онамни «чиқарарканмиз». Қани, айтган одаминг!
- Ҳозир, ака, телефон қилдим, йўлда экан.
- Э-э, сани ўша… сенга ишонган одам… Бўл тез, одамлар кутиб қолди…
Таъзияга келганлар ака-укаларнинг жонсараклигини кўриб, нима гаплигини тушунмай, уларга қарашди. Ҳамма томоша энди бошланаётганини улар қаердан ҳам билишсин.
Бир пайт елкасига катта сумка илганча, азадорлар орасини ёриб, тобут бошида видеокамерали йигит пайдо бўлди… (Шу ерда кўз олдингизга таъзия маросимлари ўтгач, битта ароғу яхна салатларни майин қилиб, телевизор қаршисида мукка тушганча, онаизорнинг сўнгги манзилга кетар чоғини томоша қилиб турган ўғилларни келтираверинг).
Кўнгилга қил сиғмайдиган кезда бундай бачкана амаллар азадорларнинг кўнглига қандай сиғаркан?! Ўз онасининг жанозаси ортидан обрў топмоқчи бўлган ноқобил фарзандларни қандай аташ мумкин?!
Одамлар ўғилларнинг маш-машаларини ортиқ кутиб туришмади. Икки ўғил ўзининг «ташкилий» ишлари билан банд бўлиб турганда, қишлоқдош эркаклар тобутнинг тўрт «оёғи»га елка тутишди. Тобут бегоналар елкасига «кўчиб-кўчиб» ўтарди.
Оломон ичидан лопиллаб чиқиб кетаётган тобут олдини тўсиб чиққан ўғилнинг йўлини маҳалла раиси тўсди. «Худога шак келтирма, тобут йўлини тўсма»,—дея бақирди у. Тўрт тарафдан одамлар ҳам ўғилларга танбеҳ бериб, тарбияга чақиришди. Афсуски, ўғил маҳалла раисини итариб юборди, унга бақир-чақир қилди.
Атрофдагилар сергакланди. Атрофдагилар қаттиқ жаҳлга тўлишди. Шунга қарамасдан, ўғил елкасига зил-замбилдай камера илиб олган видеотасвирчига йўл очиб: «Қочинг, йўлини тўсманг, онамнинг тобутини видеога олсин…»,—дейишдан тўхтамас эди.
«Ҳайф, сендай фарзандга! Йўлни бўшат!»-дея ёши кекса бир отахон тобут йўлини тўсаётган ўғил ва тасвирчи йигитни туртиб юборди.
Бу воқеа бир зумда қишлоққа ёйилди.
…Мушарраф бувининг майитини одамлар тупроққа қўйишди… аммо, шу куни таъзияхонага эркаклар қайтиб киришмади. Икки ўғил эса қишлоқдаги бир нечта хотин-халажлар билан шўрва тортилган дастурхон, ўчоқда оби-тобида пишган қозонга хўмрайиб қараганча қолишди…
«Ўзбекнинг тўй-маъракаси кўп. Бола туғилганда, тирноқ тўйи, соч тўйи, бешик тўйи, суннат тўйи, бахт тўйи, ҳовли тўйи, ўғил тўйи, невара тўй, эвара тўй, чевара тўй… хуллас, тиниб-тинчимаган халқимиз баҳона топса, тўй қилади, базм қилади. Шунча таъқиқ, чора-тадбирларга қарамай, тўй-маъракаларини қарзга ботса-да, бекаму-кўст, дабдабали ўтказишгани етмагандек, марҳумларга атаб қилинадиган маросимларни ҳам худди тўйлардагидек ўтказишаётганини кўриб, лол қоласан, киши. Серҳашамликка, кимўзарликка берилишнинг синоати кўп. Рамазон кунларининг хайру-савоби учун Мушарраф бувини ўғилларининг бугунги калондимоғлигини ўзи ярлақасин. Авф ва кечиримда бўлайлик. Шунча неъматларнинг исроф бўлишига қараб турмай, муборак кунларда ночорларга тарқатинг»,—деди отинойи ва вафот этганнинг ҳақига дуо тиловат қилди…
Об авторе
