Дўкондан чиқиб, қўлимдаги оғир юклар билан автобус кутишга ҳам мадорим қолмаганди. Шунинг учун 1052 тезкор рақамига қўнғироқ қилиб такси чақирдим.
Кўп ўтмай, оппоқ, сўнгги русумдаги машина келиб тўхтади. Рулда қирқ ёшлар чамасидаги эркак ўтирарди. Манзилимни айтдим:
— Гулистонга.
У бош ирғаб, йўлга тушди. Йўлда кетар эканман эркак гап бошлади. Аввал ишидан, заводдан, маошидан гапирди. Сўнг гап ўз аёлига кўчди.
— Ишлайдиган, ўқиган аёлларга ҳавасим келади, — деди у. — Улар фаросатли бўлади. Суҳбат қуришни билади. Эрини кўнглини олишни уддалайди. Ҳаётни тушунади…
Мен индамай эшитардим.
— Менинг хотиним эса… — деди у нафас чиқариб. — Уйдан чиқмайди. Ўқимаган. Эрталабдан кечгача уйда ўтиради. Мен эса ойига ўн беш миллион топаман. Болаларимни яхши ўқитаман. Ўзимга қарайман. Атир сепаман. Мана, машина ҳам олдим. Эркак бўлса мендек бўлади-да…
У гапирган сари овозида кибр ортиб борарди.
— Хотиним билан гапимиз бир жойдан чиқмайди. Мени тушунмайди. Болаларим ҳам уни она ўрнида кўрмайди. Бир куни қизим билан кийим олгани чиқиш керак бўлди, — деди у. — Қизим: “Аям билан бормайман”, деди. “Нега?” десам, “Аям сўнгги модани билмайди. У билан юришга уяламан”, деди. Қаранг-а, қизим замонавий. Ўзимга ўхшайди. Нозик дидли. Ростини айтсам, хотинимни ёнимда олиб юришга мен ҳам уяламан. Қишлоқи. Пул берсам ҳам кийинишни билмайди. Зоти ҳам паст…
Шу гапни эшитганимда ичимда нимадир узилиб кетди.
Қандай қилиб инсон ўз жуфти, фарзандларининг онаси ҳақида шундай гапириши мумкин? Қандай қилиб бир умр бир ёстиққа бош қўйган аёлни етти ёт бегонага камситиш мумкин? Машина манзилимга етиб келганда, у ҳисобни айтди.
— Қирқ олти минг сўм бўлади.
Мен эллик минг сўм узатдим.
— Қайтими керак эмас.
У ҳайрон бўлиб қаради.
— Нега?
Мен унинг кўзига тик боқдим.
— Чунки мен паст эмасман.
У тушунмай қолди.
Йўл бўйи ичимда йиғилиб келган сўзларим бирдан отилиб чиқди.
— Сиз паст деган аёл, сиз йўқчилик кўрган пайтларингизда ҳам ёнингизда турган. Борингизга шукр қилиб яшаган. Эримнинг рўзғори баракали бўлсин, деб Аллоҳга дуо қилган. Уч марта жонини хавфга қўйиб фарзандларингизни дунёга келтирган.
У жим бўлиб қолди. Мен давом этдим:
— Қишлоқи деяпсиз. Қишлоқдагилар одам эмасми? Ўзингиз қаердан чиққанингизни унутдингизми? Пул кўрган одам мақтанмайди. Бировни камситмайди. Аксинча, камтар бўлади.
Унинг юзи ўзгарди.
— Машинам бор деяпсиз. Кредитда эканини ҳам ўзингиз айтдингиз. Хотиним ақли етмайди деяпсиз. Ақлли эркак бўлганингизда ўз маҳрамингизни бегона аёлга ёмонламаган бўлардингиз. Сиз билан яшаб келаётган хотинингизга ҳайкал қўйиш керак.
Ўртага оғир сукунат чўкди.
— Соғ бўлинг.
Эшикни ёпиб тушиб кетдим. Ўша кечаси узоқ вақт ухлолмадим. Бир савол миямда айланаверди: Нега баъзи аёллар ажрашишни танлайди? Нега баъзилари руҳан синади? Нега айримлари ҳамма нарсани ташлаб кетади? Шунда англадимки, баъзан инсонни камбағаллик эмас, ҳақорат чарчатади. Етишмовчилик эмас, қадрсизлик эзади.
Аёл киши ҳар куни эшитадиган “сен тушунмайсан”, “сендан уяламан”, “сен пастсан” деган сўзлардан кейин қандай қилиб бахтли бўлсин? Аёл қулоғи билан севади. Қулоғи билан нафратланади.
Мен ўқиган бир китобда шундай жумлага кўзим тушган эди:
«Бир ақлли эркак ўнта аҳмоқ аёлни тарбия қилиши мумкин. Аммо ўнта ақлли аёл битта аҳмоқ эркакни тарбия қила олмайди».
Ҳаётда танганинг икки томони бор. Баъзи оилаларни доно эркак сақлаб қолади. Баъзиларини оқила аёл. Аммо ўша куни мен бир нарсани аниқ тушундим: кўрганлик машинада эмас экан, кўрганлик маошда ҳам эмас экан. Кўрганлик — инсоннинг ўзидан заифроқ кўринган одамни қандай қадрлашида экан.
Мухлиса Тошпўлатова.
Об авторе
