Бугунги кунда технологиялар ҳаётимизнинг ажралмас қисмига айланди. Айниқса, смартфон ва интернетдан фойдаланишнинг кенгайиши болаларнинг бўш вақтига катта таъсир кўрсатмоқда. Натижада кўплаб ўқувчилар китоб мутолаасига кам вақт ажратишмоқда.
Жаҳонда ўтказилган тадқиқотлар ҳам бу муаммони тасдиқлайди. Масалан, халқаро баҳолаш дастурлари натижаларига кўра, кўплаб мамлакатларда болаларнинг китоб ўқишга бўлган қизиқиши сўнгги йилларда пасайган. Мутахассислар бу ҳолатни рақамли қурилмалардан фойдаланиш вақтининг ортиши билан боғлайди. Шунингдек, тадқиқотлар мунтазам китоб ўқийдиган ўқувчиларнинг матнни тушуниш, таҳлил қилиш ва мустақил фикрлаш кўникмалари юқорироқ бўлишини кўрсатган.
Болаларнинг китобдан узоқлашишининг асосий сабаблари — ижтимоий тармоқлар, мобил ўйинлар ва қисқа видеоларнинг кўпайиши, ота-оналар назоратининг етарли эмаслиги ҳамда китобхонлик муҳитининг яхши шаклланмаганидир. Баъзи оилаларда катталарнинг ўзлари ҳам китоб ўқишга кам вақт ажратади, бу эса болаларга салбий таъсир кўрсатади.
Бу ҳолатнинг оқибатлари ҳам жиддий. Китоб ўқишнинг камайиши саводхонлик даражасига, луғат бойлигига ва таҳлилий фикрлаш қобилиятига салбий таъсир қилади. Телефондан ортиқча фойдаланиш эса кўз чарчаши, уйқу бузилиши ва жисмоний фаолликнинг камайишига олиб келади.
Муаммони ҳал қилиш учун болаларнинг бўш вақтини мазмунли ташкил этиш муҳим. Китобхонлик танловлари ўтказиш, кутубхоналарга жалб қилиш, спорт ва ижодий тўгараклар фаолиятини кенгайтириш яхши самара беради. Масалан, Финляндия, Япония ва Жанубий Корея каби мамлакатларда китобхонликни рағбатлантириш дастурлари орқали болаларнинг мутолаага қизиқиши юқори даражада сақлаб келинмоқда.
Хулоса қилиб айтганда, китоб — билим, тафаккур ва маънавият манбаи. Рақамли технологиялар даврида ҳам болаларда китобхонлик маданиятини шакллантириш долзарб вазифа бўлиб қолмоқда.
Табассум Исмоилова,
19-сонли айрим фанлар чуқур ўқитиладиган синфлари мавжуд умумий ўрта таълим мактаби психологи.
Об авторе
